| | از جمله جشن هاي آريايي ØŒ جشن هاي آتش است . امروزه تنها « جشن سوري » ØŒ معرو٠به « چهارشنبه سوري » Ùˆ نيز « جشن سده » برايمان به يادگار مانده است Ùˆ در مورد جشن هاي Ùراموش شده ÙŠ آتش ØŒ به « آذرگان » در نهم آذر ماه Ùˆ « شهريورگان » يا « آذر جشن » مي توان اشاره داشت . آتش نزد ايرانيان مظهر روشني ØŒ پاكي ØŒ طراوت ØŒ سازندگي ØŒ زندگي ØŒ سلامت Ùˆ تندرستي Ùˆ در نهايت بارزترين تجلي خداوند در روي زمين است . ( هاشم رضي ØŒ صص 145 Ùˆ 148 )
مجموعه ÙŠ آيين هاي نوروزي از « جشن سوري » ( چهارشنبه سوري ) آغاز مي شود Ùˆ با آيين سيزده بدر نوروز به سر انجام خود مي رسد . ( بهرام Ùره وشي ØŒ ص 43 )برخي را باور اين است كه با در نظر آوردن واژه ÙŠ « چهارشنبه » كه بر آمده از Ùرهنگ عرب Ùˆ سامي است ØŒ پس « چهارشنبه سوري » ارمغاني از سوي عربهاست ØŒ چرا كه همانطور كه مي دانيم ØŒ در ايران قديم هر روزي نامي ويژه داشته است ( هرمزدروز ØŒ وهمن روز ØŒ اردوهشت روز ØŒ شهروَر روز ØŒ خرداد روز ØŒ سروش روز ØŒ مهر روز ØŒ زامياد روز Ùˆ … ) Ùˆ نشاني از بخش بندي امروزين چهار Ù‡Ùته ايي Ùˆ نام هاي آنان به چشم نمي خورد .
اما مي بينيم كه در ميانه سده چهارم هجري ØŒ از اين جشن Ùˆ چگونگي بر پايي Ùˆ هنگام آن Ùˆ نيز ديرينگي اش سخن به ميان است . برابر اين آگاهي كه در كتاب تاريخ بخاراي ابوبكر Ù…Øمد بن جعÙر نرشخي آمده ØŒ در زمان منصور پسر Ù†ÙˆØ Ø§Ø² شاهان ساماني ØŒ در ميانه سده چهارم هجري ØŒ اين جشن با شكوهي تمام برقرار بوده Ùˆ به نام « جشن سوري » ناميده مي شده است .
چون در روز شماري تازيان ØŒ چهارشنبه Ùˆ شب آن Ù†Øس Ùˆ نا مبارك به شمار مي رÙته شب چهارشنبه ÙŠ آخر سال را با « جشن سوري » به شادماني پرداخته Ùˆ بدين گونه مي كوشيدند تا Ù†Øسي Ùˆ نا خجستگي چنين شب Ùˆ روزي را بر كنار كنند . همچنين جاØظ در كتاب خود با نام المØاسن Ùˆ الاضداد (ص 277 ) به نامباركي چهارشنبه نزد عربها اشاره مي كند . منوچهري در اين روز مردمان را به شادماني مي خواند تا از نا خوبي Ùˆ بد يمني آن رها شوند . ( عبدالعظيم رضايي ØŒ صص 119 –118 )
اما بر پايه ÙŠ پژوهش هاي انجام شده ØŒ زمان باستاني « جشن سوري » را مي توان در اين سه گاه باز جست : شب بيست Ùˆ ششم از ماه اسÙند ØŒ يعني در نخستين شب از پنجه ÙŠ كوچك ØŒ يا در اولين شب پنجه ÙŠ بزرگ يا پنجه ÙŠ وه كه پنج روز كبيسه است Ùˆ نخستين شب Ùˆ روز « جشن همسپهمديم » ( آخرين گاهنبار سالانه ) Ùˆ ديدگاه سوم ØŒ آخرين شب سال است كه ارجمندترين روز « جشن همسپهمديم » Ùˆ جشن Ø¢Ùرينش انسان است . ( هاشم رضي ØŒ ص 149 ) .
اÙزون بر اين Ùˆ بنا به سنتي كه براي برخي رويدادهاي بزرگ Ùˆ جشن هاي باستاني ØŒ برابر نهادي اسلامي نيز بدست داده شده است ØŒ آتش اÙروزي Ùˆ شادماني شب چهارشنبه ÙŠ آخر سال را برخي به قيام مختار ثقÙÙŠ كه به خونخواهي Øسين ( ع ) Ùˆ Ùرزندانش قيام كرده بود ØŒ نسبت مي دهند : « مختار سردار معرو٠عرب وقتي از زندان خلاصي ياÙت Ùˆ به خونخواهي شهيدان كربلا قيام كرد ØŒ براي اين كه مواÙÙ‚ Ùˆ مخال٠را از هم تميز دهد Ùˆ بر ÙƒÙار بتازد ØŒ دستور داد كه شيعيان بر بام خانه ÙŠ خود آتش روشن كنند Ùˆ اين شب مصاد٠با چهارشنبه آخر سال بود Ùˆ از آن به بعد مرسوم شد . » ( Ù…Øمود Ø±ÙˆØ Ø§Ù„Ø§Ù…ÙŠÙ†ÙŠ ØŒ ص 50 ) .
واژه « سوري » Ùارسي به معني « سرخ » مي باشد Ùˆ چنان كه پيداست ØŒ به آتش اشاره دارد . البته « سور » در Ù…Ùهوم « ميهماني » هم در Ùارسي به كار رÙته است . ( رضايي ØŒ ص 122 ) . بر پا داشتن آتش در اين روز نيز نوعي گرم كردن جهان Ùˆ زودودن سرما Ùˆ پژمردگي Ùˆ بدي از تن بوده است . در قديم جشن هاي آتش كاملا" Øالت جادويي داشته Ùˆ بسيار بدوي بوده است . چگونگي اين جشن ØŒ همساني Ùˆ مانندگي هاي Ùراواني به جشن سده دارد . ( مهرداد بهار ØŒ ص 233 ) .
استاد پورداود ØŒ پس از بزرگداشت اين جشن باستاني ØŒ به موضوع ويژه اي اشاره دارد Ùˆ بر اين باور است كه رسم پريدن از روي آتش Ùˆ خواندن ترانه هايي همچون « سرخي تو از من ØŒ زردي من از تو Ùˆ … » از اÙزونه هاي پسا – اسلامي است Ùˆ از ديدگاهي ØŒ بي اØترامي به جايگاه ارجمند آتش به شمار مي رود . ( ابراهيم پور داود ØŒ ص 75 ) .
برخي رسوم « جشن سوري » به شمار ذيل است : بوته اÙروزي ØŒ آب پاشي Ùˆ آب بازي ØŒ Ùالگوش نشيني ØŒ قاشق زني ØŒ كوزه شكني ØŒ Ùال كوزه ØŒ آش چهارشنبه سوري ØŒ آجيل مشگل گشا ØŒ شال اندازي ØŒ شير سنگي ( توپ مرواريد ) Ùˆ … ( علي بلوك باشي ØŒ صص 63 – 57 ØŒ بهرام Ùره وشي ØŒ صص 49-44 ) .
همچنين در مناطقي همچون شيراز ØŒ كردستان Ùˆ آذربايجان ØŒ آداب Ùˆ رسوم ويژه Ùˆ كهن تري وجود دارد . به طور مثال ØŒ سÙره Øضرت خضر ( ع ) Ùˆ يا آب پاشي در سعديه كه ويژه شيراز است Ùˆ يا سÙره هاي خوراكي رنگيني كه در كردستان Ùˆ آذربايجان آماده ميشود Ùˆ نيز مراسم آتش اÙروزي Ùˆ شادماني همگاني مردم . برخي را عقيده بر اين است كه « جشن سوري » ( چهارشنبه سوري ) با مراسم مربوط به بزرگداشت Ùروهر درگذشتگان نيز پيوند Ùˆ بستگي دارد . ( هاشم رضي ØŒ صص 164-156 ) البته استاد مهرداد بهار با اين ايده ÙŠ Ùرجامين مخالÙت مي ورزد . ( مهرداد بهار ØŒ ص 234 )
سرانجام سخن آنكه ØŒ اميد است اين روشني بخشي ها Ùˆ آتش اÙروزيها ØŒ اخگري شود بر بيشه ÙŠ اندشه هاي پر طراوت مردمان خردمند ايراني تا به پشتوانه Ùرهنگ پر بار Ùˆ ارجمند خويش Ùˆ به يادمان شادباش ها Ùˆ خشنودي هاي كهني كه همگي داراي بستري ديني ØŒ اخلاقي Ùˆ Ùرهنگي بوده ØŒ خردمندانه Ùˆ در روشنان پندار Ùˆ Ú¯Ùتار وكردار نيك ØŒ پاي كوبانه Ùˆ خرسند در راه راستي گام زنند .
منبع |
| | Posted 3/5/2003 4:51 PM - 5 Views - 2 eProps - 1 Comment
- recommend
  - recs0
- share
- email
 - sent0
|
